Τι είναι η κεντρική ευαισθητοποίηση και γιατί ο πόνος επιμένει;
Η κεντρική ευαισθητοποίηση είναι μια κατάσταση όπου το ίδιο το νευρικό σύστημα ενισχύει τα σήματα του πόνου. Έτσι νιώθετε περισσότερο πόνο από όσο θα προκαλούσε κανονικά η βλάβη στους ιστούς. Βοηθά να εξηγηθεί γιατί ο χρόνιος πόνος μπορεί να επιμένει πολύ καιρό αφού έχει επουλωθεί ένας τραυματισμός. Εξηγεί επίσης γιατί οι εξετάσεις απεικόνισης δείχνουν μερικές φορές φυσιολογικά ευρήματα, ενώ ο πόνος είναι απολύτως πραγματικός.
Τα βασικά σημεία
- Κεντρική ευαισθητοποίηση σημαίνει ότι το νευρικό σας σύστημα έχει γίνει πιο ευαίσθητο στα σήματα του πόνου.
- Ο πόνος χωρίς εμφανή βλάβη στους ιστούς δεν είναι φανταστικός. Είναι μια πραγματική, μετρήσιμη αλλαγή στον τρόπο που ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός επεξεργάζονται τα σήματα.
- Οι απεικονιστικές και οι αιματολογικές εξετάσεις συχνά βγαίνουν φυσιολογικές, γιατί το πρόβλημα βρίσκεται στην επεξεργασία των σημάτων και όχι σε κατεστραμμένες δομές.
- Ο ύπνος, το άγχος, η κίνηση και η ενημέρωση παίζουν όλα ρόλο στο αν η ευαισθησία ανεβαίνει ή πέφτει.
- Η βελτίωση είναι εφικτή, συνήθως με συνδυασμό προσεγγίσεων και όχι με μία μόνο θεραπεία.
Τι σημαίνει στην πράξη η κεντρική ευαισθητοποίηση;
Η κεντρική ευαισθητοποίηση είναι μια αλλαγή στον τρόπο που το κεντρικό νευρικό σας σύστημα, δηλαδή ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός, επεξεργάζεται τα σήματα που έρχονται από το σώμα. Κανονικά, το νευρικό σας σύστημα λειτουργεί σαν κουμπί έντασης. Όταν τραυματίζεται ένας ιστός, ανεβάζει την ένταση, ώστε να προσέξετε τον πόνο και να προστατέψετε την περιοχή. Αυτό είναι χρήσιμο για λίγο καιρό.
Στην κεντρική ευαισθητοποίηση, το κουμπί έντασης κολλάει στο δυνατά. Σήματα που θα έπρεπε να είναι ήπια, ή ακόμη και σήματα που δεν είναι καθόλου επώδυνα, ενισχύονται. Το αποτέλεσμα είναι πόνος δυσανάλογος με αυτό που συμβαίνει στους ιστούς, ή πόνος που συνεχίζεται πολύ καιρό αφού έχει επουλωθεί ο αρχικός τραυματισμός.
Δύο όροι ακούγονται συχνά μαζί με την κεντρική ευαισθητοποίηση. Υπεραλγησία σημαίνει ότι κάτι που κανονικά θα πονούσε λίγο, πονά πολύ περισσότερο. Αλλοδυνία σημαίνει ότι κάτι που δεν θα έπρεπε να πονά καθόλου, όπως ένα ελαφρύ άγγιγμα ή ένα απαλό αεράκι στο δέρμα, γίνεται αισθητό ως πόνος. Και τα δύο δείχνουν ότι η ευαισθησία του νευρικού συστήματος έχει ανέβει.
Πώς καταλαβαίνετε αν το νευρικό σας σύστημα έχει ευαισθητοποιηθεί;
Δεν υπάρχει μία αιματολογική ή απεικονιστική εξέταση που να διαγιγνώσκει την κεντρική ευαισθητοποίηση. Οι επαγγελματίες υγείας την αναγνωρίζουν από ένα σύνολο χαρακτηριστικών. Μπορεί να παρατηρήσετε κάποια από τα παρακάτω.
Το αρχικό πρόβλημα έχει επουλωθεί, αλλά ο πόνος συνεχίζεται για μήνες ή χρόνια.
Αυτό που ξεκίνησε σε ένα σημείο, τώρα πιάνει μεγαλύτερη περιοχή ή μοιάζει να μετακινείται.
Τα ρούχα, τα σεντόνια ή μια απαλή πίεση σας ενοχλούν ή σας πονούν.
Οι ακτινογραφίες, η μαγνητική τομογραφία ή οι αιματολογικές εξετάσεις βγαίνουν σε μεγάλο βαθμό φυσιολογικές, όμως ο πόνος είναι εκεί.
Άλλα συχνά χαρακτηριστικά είναι ο κακός ύπνος, η κόπωση, το θολό μυαλό, η αυξημένη ευαισθησία στον θόρυβο ή στο έντονο φως και οι αλλαγές στη διάθεση. Αυτά δεν είναι ξεχωριστές παθήσεις. Είναι μέρος της ίδιας εικόνας του νευρικού συστήματος.
Σημεία που χρειάζονται προσοχή. Αν εμφανίσετε ξαφνικό μούδιασμα, αδυναμία, απώλεια ελέγχου της ουροδόχου κύστης ή του εντέρου, ή οποιαδήποτε απότομα σοβαρά συμπτώματα, χρειάζεστε επείγουσα ιατρική φροντίδα. Επικοινωνήστε με τον γιατρό σας ή πηγαίνετε στα επείγοντα. Η κεντρική ευαισθητοποίηση δεν προκαλεί αυτά τα συμπτώματα.
Γιατί ο χρόνιος πόνος επιμένει ακόμη κι όταν δεν υπάρχει βλάβη;
Ο χρόνιος πόνος επιμένει επειδή το νευρικό σύστημα έχει μάθει να μένει σε κατάσταση προστασίας. Όταν αναπτυχθεί κεντρική ευαισθητοποίηση, ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός συνεχίζουν να παράγουν σήματα πόνου ακόμη και χωρίς συνεχιζόμενη βλάβη στους ιστούς. Ο πόνος έχει λιγότερο να κάνει με το τι συμβαίνει στις αρθρώσεις ή στους μύες σας και περισσότερο με το πώς ερμηνεύει τα σήματα το νευρικό σας σύστημα.
Σήματα πόνου που συνεχίζονται για εβδομάδες ή μήνες μπορούν να αλλάξουν σωματικά τον τρόπο που συμπεριφέρονται τα νευρικά κύτταρα του νωτιαίου μυελού.
Το συναισθηματικό στρες ενεργοποιεί τις ίδιες περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στον πόνο. Το έντονο στρες κρατά το σύστημα σε επιφυλακή.
Στον ύπνο το νευρικό σύστημα ρυθμίζεται ξανά. Ο κακός ύπνος κρατά την ευαισθησία στον πόνο ψηλά, και αυτό χαλάει ακόμη περισσότερο τον ύπνο.
Όταν προστατεύετε την περιοχή που πονά κινούμενοι λιγότερο, μπορεί στην ουσία να ενισχύετε την πεποίθηση του νευρικού συστήματος ότι η κίνηση είναι επικίνδυνη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος είναι φανταστικός ή ότι «είναι όλα στο μυαλό σας». Οι αλλαγές της κεντρικής ευαισθητοποίησης μπορούν να μετρηθούν σε ερευνητικές συνθήκες. Ο πόνος σας είναι πραγματικός. Απλώς τον προκαλεί περισσότερο η ευαισθησία του νευρικού συστήματος παρά κάποια δομική βλάβη.
Μπορεί μια απεικονιστική εξέταση να δείξει την κεντρική ευαισθητοποίηση;
Όχι. Καμία κλινική απεικονιστική εξέταση σήμερα, είτε ακτινογραφία, είτε μαγνητική, είτε αξονική, είτε EOS, δεν μπορεί να δείξει την κεντρική ευαισθητοποίηση. Ο λόγος είναι ότι το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο επεξεργασίας των σημάτων και όχι στη δομή των οστών, των αρθρώσεων ή των μαλακών μορίων σας.
Αυτό είναι σημαντικό. Πολλοί άνθρωποι με χρόνιο πόνο έχουν κάνει πολλές εξετάσεις με φυσιολογικά ευρήματα και νιώθουν απογοήτευση ή ότι κανείς δεν τους πιστεύει. Μια φυσιολογική εξέταση δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει τίποτα. Σημαίνει ότι η πηγή του πόνου δεν είναι ένα δομικό πρόβλημα που μπορεί να εντοπίσει η απεικόνιση.
Πότε βοηθά η απεικόνιση. Η απεικόνιση, μαζί και οι απεικονίσεις όλου του σώματος σε όρθια στάση όπως αυτές που προσφέρει η ScanAlign, είναι πολύτιμη όταν μπορεί να υπάρχει κάποιο δομικό πρόβλημα ή πρόβλημα ευθυγράμμισης που συμβάλλει στον πόνο. Αν ο επαγγελματίας υγείας που σας παρακολουθεί υποψιάζεται μηχανικό πρόβλημα μαζί με την ευαισθητοποίηση, η απεικόνιση μπορεί να βοηθήσει να επιβεβαιωθεί ή να αποκλειστεί. Αν όμως η κεντρική ευαισθητοποίηση είναι η κύρια αιτία, προτεραιότητα συνήθως έχει μια κλινική αξιολόγηση με γνώση του πόνου και ένα σχέδιο διαχείρισης, όχι περισσότερες εξετάσεις. Αν δεν είστε σίγουροι, μπορείτε να μιλήσετε μαζί μας για το αν η απεικόνιση θα σας βοηθούσε στη δική σας περίπτωση.
Αξίζει επίσης να ξέρετε ότι τα ευρήματα των εξετάσεων και ο πόνος δεν συμφωνούν πάντα. Πολλοί άνθρωποι με ορατές αλλαγές στις εξετάσεις, όπως προβολές δίσκων ή ήπια αρθρίτιδα, δεν έχουν καθόλου πόνο. Και πολλοί άνθρωποι με έντονο πόνο έχουν εξετάσεις εντελώς φυσιολογικές. Αυτή η αναντιστοιχία είναι ακριβώς αυτό που θα περιμέναμε όταν υπάρχει κεντρική ευαισθητοποίηση.
Τι βοηθά όταν ο πόνος οφείλεται στην ευαισθησία του νευρικού συστήματος;
Η βελτίωση από την κεντρική ευαισθητοποίηση είναι εφικτή, αλλά συνήθως χρειάζεται συνδυασμός προσεγγίσεων και όχι μία μόνο λύση. Ο στόχος είναι να μειωθεί σταδιακά η ευαισθησία του νευρικού συστήματος. Αυτοί είναι κάποιοι από τους τομείς που υποστηρίζουν τα επιστημονικά δεδομένα.
Όταν καταλαβαίνετε γιατί ο πόνος σας επιμένει, αυτό από μόνο του μπορεί να μειώσει την αίσθηση απειλής. Η γνώση είναι πραγματικό εργαλείο ανακούφισης από τον πόνο.
Η σταδιακή αύξηση της δραστηριότητας μαθαίνει στο νευρικό σύστημα ότι η κίνηση είναι ασφαλής. Δεν πρόκειται να ζορίζεστε παρά τον πόνο, αλλά να προχωράτε με προσεκτικό ρυθμό.
Ο καλύτερος ύπνος και η διαχείριση του στρες μπορούν με τον καιρό να μειώσουν τη βασική ευαισθησία του νευρικού συστήματος.
Μια ομαδική προσέγγιση, που συνδυάζει φυσικοθεραπεία, ψυχολογία και ιατρική συμβολή, συχνά λειτουργεί καλύτερα από οποιαδήποτε μεμονωμένη θεραπεία.
Αξίζει να το πούμε καθαρά: δεν υπάρχει γρήγορη λύση. Πολλοί άνθρωποι όμως βελτιώνονται, μερικές φορές σημαντικά, όταν καταλάβουν τι προκαλεί τον πόνο τους και ακολουθήσουν μια σταθερή προσέγγιση, βήμα βήμα. Για το πότε μπορεί να παίζουν ρόλο και δομικοί παράγοντες μαζί με την ευαισθητοποίηση, δείτε τη σελίδα μας για την κλινική πόνου στη μέση.
Πριν ξεκινήσετε μια θεραπεία, ή πριν αλλάξετε αυτή που ήδη κάνετε, αξίζει να έχετε μια λεπτομερή διάγνωση. Το αν η αιτία βρίσκεται στη λεκάνη, στα πόδια ή στη σπονδυλική στήλη αλλάζει το τι θα σας βοηθήσει πραγματικά.
Συχνές ερωτήσεις για την κεντρική ευαισθητοποίηση
Έχουν κοινά σημεία, αλλά δεν είναι ίδιες. Η κεντρική ευαισθητοποίηση είναι ένας μηχανισμός, ένας τρόπος που συμπεριφέρεται το νευρικό σύστημα. Η ινομυαλγία είναι μια διάγνωση που περιγράφει διάχυτο πόνο και άλλα συμπτώματα. Θεωρείται ότι η κεντρική ευαισθητοποίηση είναι μία από τις κύριες διεργασίες πίσω από την ινομυαλγία, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε καταστάσεις όπως ο χρόνιος πόνος στη μέση, η οστεοαρθρίτιδα και ο επίμονος μετεγχειρητικός πόνος.
Όχι. Ο πόνος είναι απολύτως πραγματικός. Η κεντρική ευαισθητοποίηση περιλαμβάνει μετρήσιμες αλλαγές στον τρόπο που ο νωτιαίος μυελός και ο εγκέφαλος επεξεργάζονται τα σήματα. Δεν είναι φανταστικός, υπερβολικός ή «ψυχολογικός» με την υποτιμητική έννοια. Είναι μια πραγματική αλλαγή στη λειτουργία του νευρικού συστήματος.
Όχι. Η συνηθισμένη κλινική απεικόνιση δεν μπορεί να δείξει την κεντρική ευαισθητοποίηση. Οι εξετάσεις δείχνουν τη δομή, όχι το πώς επεξεργάζεται τα σήματα το νευρικό σύστημα. Ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα είναι συχνό σε ανθρώπους με κεντρική ευαισθητοποίηση και δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει τίποτα.
Η διάγνωση γίνεται κλινικά από έναν επαγγελματία υγείας που αναγνωρίζει το μοτίβο: επίμονος πόνος, αυξημένη ευαισθησία, πόνος που απλώνεται πέρα από την αρχική περιοχή, και ευρήματα εξετάσεων φυσιολογικά ή δυσανάλογα με τον πόνο. Ερωτηματολόγια όπως το Ερωτηματολόγιο Κεντρικής Ευαισθητοποίησης μπορούν να βοηθήσουν, αλλά δεν υπάρχει μία οριστική εξέταση.
Ναι, σε πολλές περιπτώσεις. Το νευρικό σύστημα μπορεί να μάθει να χαμηλώνει ξανά την ευαισθησία. Αυτό συνήθως θέλει χρόνο και περιλαμβάνει συνδυασμό ενημέρωσης για τον πόνο, σταδιακής κίνησης, καλύτερου ύπνου, διαχείρισης του στρες και μερικές φορές φαρμάκων. Δεν είναι γρήγορη διαδικασία, αλλά ουσιαστική βελτίωση είναι εφικτή για πολλούς ανθρώπους.
Συνήθως οι περισσότερες εξετάσεις δεν βοηθούν όταν η κεντρική ευαισθητοποίηση είναι το κύριο θέμα, γιατί το πρόβλημα δεν φαίνεται στην απεικόνιση. Αν όμως υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα για πιθανό δομικό πρόβλημα ή πρόβλημα ευθυγράμμισης, η απεικόνιση μπορεί να είναι ακόμη χρήσιμη. Ο επαγγελματίας υγείας που σας παρακολουθεί μπορεί να σας βοηθήσει να αποφασίσετε.
Η περιφερική ευαισθητοποίηση συμβαίνει τοπικά, στο σημείο του τραυματισμού, όπου οι νευρικές απολήξεις γίνονται πιο ευαίσθητες. Αυτό είναι φυσιολογικό και συνήθως υποχωρεί καθώς γίνεται η επούλωση. Η κεντρική ευαισθητοποίηση συμβαίνει πιο ψηλά, στον νωτιαίο μυελό και στον εγκέφαλο, και μπορεί να συνεχίζεται ανεξάρτητα από οποιαδήποτε συνεχιζόμενη βλάβη στους ιστούς.
Ναι. Το στρες ενεργοποιεί τις ίδιες περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τον πόνο και κρατά το νευρικό σύστημα σε αυξημένη επιφυλακή. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος προκαλείται από το στρες. Σημαίνει ότι το στρες είναι ένας από τους διάφορους παράγοντες που μπορούν να ανεβάσουν την ένταση του πόνου. Η μείωση του στρες μπορεί να βοηθήσει να πέσει.
Ναι, όταν γίνεται σταδιακά. Η σταδιακή έκθεση στην κίνηση μαθαίνει στο νευρικό σύστημα ότι η σωματική δραστηριότητα είναι ασφαλής. Το κλειδί είναι να ξεκινάτε απαλά και να αυξάνετε αργά, όχι να ζορίζεστε παρά τον έντονο πόνο. Ένας φυσικοθεραπευτής με εμπειρία στον επίμονο πόνο μπορεί να σας καθοδηγήσει σε αυτή τη διαδικασία.
Ένα καλό πρώτο βήμα είναι ο γιατρός σας, που μπορεί να σας παραπέμψει σε ειδικό πόνου, σε φυσικοθεραπευτή με γνώση του πόνου ή σε διεπιστημονική κλινική πόνου. Αυτοί οι επαγγελματίες καταλαβαίνουν τον ρόλο του νευρικού συστήματος στον επίμονο πόνο και μπορούν να προσφέρουν μια συντονισμένη προσέγγιση στη διαχείρισή του.
Δεν είστε σίγουροι αν η απεικόνιση είναι κατάλληλη για εσάς;
Αν ζείτε με επίμονο πόνο και αναρωτιέστε αν κάποιο δομικό πρόβλημα ή πρόβλημα ευθυγράμμισης μπορεί να είναι μέρος της εικόνας, θα χαρούμε να το συζητήσουμε. Οι συμβουλευτικές συναντήσεις μας είναι δωρεάν, χωρίς καμία δέσμευση και χωρίς πίεση.
Κλείστε δωρεάν βιντεοκλήσηΠηγές
- Woolf CJ. Central sensitization: implications for the diagnosis and treatment of pain. Pain. 2011;152(3 Suppl):S2-S15.
- Nijs J, et al. Applying modern pain neuroscience in clinical practice: criteria for the classification of central sensitization pain. Pain Physician. 2014;17(5):447-457.
- NHS England. Chronic pain overview. nhs.uk/live-well/pain
Συντάκτης: Αμπάς Ντάμι (Abbas Dhami), Εξειδικευμένος Τεχνολόγος Ακτινολόγος
Αυτή η σελίδα δίνει γενικές πληροφορίες και δεν αποτελεί διάγνωση.
Η ScanAlign είναι η εμπορική επωνυμία της CoreMed Solutions Ltd και λειτουργεί με την άδεια CQC του The Harley Street Hospital.